Libro II, 12 · Del camino real de la santa cruz
De regia via sanctae crucis
Durus hic multis videtur sermo. Abnega temet ipsum, tolle crucem tuam et sequere Jesum. Sed multo durius erit audire illud extremum verbum: Discedite a me, omnes maledicti, in ignem æternum. Qui enim modo libenter audiunt verbum crucis, et sequuntur, tunc non timebunt ab auditione æternæ damnationis. Hoc signum crucis erit in cælo, cum Dominus ad judicandum venerit. Tunc omnes servi crucis, qui se Crucifixo conformaverunt in vita, ad Christum accedent judicem cum magna fiducia.
Dura parece a muchos esta palabra: «Niégate a ti mismo, toma tu cruz y sigue a Jesús». Pero mucho más duro será oír aquella palabra postrera: «Apártense de mí, malditos, al fuego eterno». Porque los que ahora oyen y siguen de buena gana la palabra de la cruz no temerán entonces oír la eterna condenación. Esta señal de la cruz estará en el cielo cuando el Señor venga a juzgar. Entonces todos los siervos de la cruz, que en vida se conformaron con el Crucificado, se acercarán a Cristo juez con gran confianza.✦
Jn 6,60; Mt 16,24; Mt 25,41; cf. Mt 24,30.
Quid igitur times tollere crucem, per quam itur ad Regnum? In cruce salus. In cruce vita. In cruce protectio ab hostibus. In cruce robur mentis. In cruce gaudium spiritus. In cruce virtus summa. In cruce perfectio sanctitatis. Non est salus animae, nec spes æternæ vitæ, nisi in cruce. Tolle ergo crucem et sequere Jesum, et ibis in vitam æternam. Præcessit ille bajulans sibi crucem, et mortuus est pro te in cruce, ut tu etiam portes crucem, et mori affectes in cruce. Quia, si commortuus fueris in cruce, etiam cum illo pariter vives, et si socius fueris pœnæ, socius eris et gloriæ.
¿Por qué temes, pues, tomar la cruz, por la cual se va al reino? En la cruz está la salvación; en la cruz, la vida; en la cruz, la protección contra los enemigos; en la cruz, la fortaleza del alma; en la cruz, el gozo del espíritu; en la cruz, la virtud suprema; en la cruz, la perfección de la santidad. No hay salvación del alma ni esperanza de vida eterna sino en la cruz. Toma, pues, tu cruz y sigue a Jesús, e irás a la vida eterna. Él fue delante llevando su cruz, y murió por ti en la cruz, para que tú también lleves tu cruz y desees morir en la cruz. Porque si mueres con él en la cruz, vivirás también con él; y si eres compañero en la pena, lo serás también en la gloria.✦
Jn 19,17; 2 Tm 2,11; 2 Co 1,7.
Ecce in cruce totum jacet, et non est alia via ad vitam, et ad veram et internam pacem, nisi via sanctæ crucis, et quotidianæ mortificationis. Ambula ubi vis, quære quodcumque volueris, et non invenies altiorem viam supra, nec securiorem infra, nisi viam sanctæ crucis. Dispone et ordina omnia secundum velle tuum et videre, et non invenies, nisi semper aliquid pati debere aut sponte aut invite et ita crucem semper invenies. Aut enim in corpore dolorem senties, aut in anima spiritus tribulationem sustinebis.
Mira que todo está en la cruz, y no hay otro camino para la vida y para la verdadera paz interior sino el camino de la santa cruz y de la mortificación diaria. Anda por donde quieras, busca lo que quisieres, y no hallarás camino más alto por arriba ni más seguro por abajo que el camino de la santa cruz. Dispón y ordena todas las cosas según tu querer y parecer, y no hallarás sino que siempre has de padecer algo, de grado o por fuerza; y así siempre hallarás la cruz. Porque o sentirás dolor en el cuerpo, o padecerás en el alma tribulación del espíritu.
Interdum a Deo relinqueris, interdum a proximo exercitaberis, et quod amplius est sæpe tibimetipsi gravis eris. Nec tamen aliquo remedio vel solatio liberari seu alleviari poteris, sed donec Deus voluerit, oportet ut sustineas. Vult enim Deus ut tribulationem sine consolatione discas pati, et illi totaliter te subjicias et humilior ex tribulatione fias. Nemo ita cordialiter sentit passionem Christi, sicut is cui contigerit similia pati. Crux igitur semper parata est, et ubique te exspectat. Non potes effugere ubicumque cucurreris, quia ubicumque veneris, temetipsum tecum portas, et semper te ipsum invenies. Converte te supra, converte te infra, converte te extra et intra, et in his omnibus invenies crucem, et necesse est te ubicumque tenere patientiam, si internam vis habere pacem et perpetuam promereri coronam.
Unas veces te dejará Dios; otras te ejercitará el prójimo; y, lo que es más, muchas veces te serás pesado a ti mismo. Y no podrás librarte ni aliviarte con remedio ni consuelo alguno, sino que es necesario que lo soportes mientras Dios quiera. Porque quiere Dios que aprendas a sufrir la tribulación sin consuelo, que te sujetes del todo a él y que te hagas más humilde con la tribulación. Nadie siente tan de corazón la pasión de Cristo como aquel a quien le toca padecer cosas semejantes. La cruz, pues, siempre está preparada y te espera en todo lugar. No puedes huir de ella adondequiera que corras, porque adondequiera que vayas te llevas contigo y siempre te hallarás a ti mismo. Vuélvete arriba, vuélvete abajo, vuélvete fuera y dentro, y en todo esto hallarás la cruz; y es necesario que en todas partes tengas paciencia, si quieres tener paz interior y merecer la corona perpetua.
Si libenter crucem portas, portabit te, et deducet te ad desideratum finem, ubi scilicet finis patiendi erit. Si invite portas, onus tibi facis, et te ipsum magis gravas, et tamen oportet ut sustineas. Si abjicis unam crucem, aliam proculdubio invenies, et forsitan graviorem.
Si llevas la cruz de buena gana, ella te llevará y te conducirá al fin deseado, es decir, a donde se acabará el padecer. Si la llevas de mala gana, te haces una carga y te agravas más a ti mismo, y aun así tienes que soportarla. Si arrojas una cruz, sin duda hallarás otra, y quizá más pesada.
Credis tu evadere, quod nemo mortalium potuit præterire? Quis Sanctorum in mundo sine cruce et tribulatione fuit? Nec enim Dominus noster Jesus Christus una hora sine dolore passionis fuit, quamdiu vixit. Oportebat autem Christum pati, et resurgere a mortuis, et ita intrare in gloriam suam. Et quomodo tu aliam viam quæris, quam hanc regiam, quæ est via sanctæ crucis.
¿Crees tú escapar de lo que ningún mortal pudo evitar? ¿Qué santo hubo en el mundo sin cruz y tribulación? Ni siquiera nuestro Señor Jesucristo estuvo una sola hora sin el dolor de la pasión mientras vivió. «Era necesario que Cristo padeciera y resucitara de entre los muertos, y así entrara en su gloria». ¿Y cómo buscas tú otro camino que este camino real, que es el camino de la santa cruz?✦
Lc 24,26.46.
Tota vita Christi crux fuit, et martyrium, et tu tibi quæris requiem, et gaudium? Erras, erras si aliud quæris quam pati tribulationes, quia tota ista vita mortalis plena est miseriis, et circumsignata crucibus. Et quanto quis altius in spiritu profecerit, tanto graviores cruces sæpe inveniet, quia exilii sui pœna magis ex amore crescit.
Toda la vida de Cristo fue cruz y martirio, ¿y tú buscas para ti descanso y gozo? Te equivocas, te equivocas si buscas otra cosa que padecer tribulaciones, porque toda esta vida mortal está llena de miserias y rodeada de cruces. Y cuanto más alto haya aprovechado uno en el espíritu, tanto más pesadas cruces hallará muchas veces, porque la pena de su destierro crece con el amor.
Sed tamen iste sic multipliciter afflictus, non est sine lavamine consolationis, quia fructum magnum sibi sentit accrescere ex sufferentia suæ crucis. Nam dum sponte illi se subjicit, omne onus tribulationis in fiduciam divinæ consolationis convertitur. Et quanto caro magis per tribulationem atteritur, tanto amplius spiritus per internam consolationem roboratur. Et nonnunquam in tantum confortatur ex affectu tribulationis, et adversitatis ob amorem conformitatis crucis Christi, ut non sine dolore, et tribulatione esse vellet, quoniam se tantum acceptiorem Deo reddit, quanto dura, et graviora plura pro eo ferre poterit. Non est istud virtus hominis, sed gratia Christi, quæ tanta potest, et agit in carne fragili, ut quod naturaliter semper abhorret et fugit, hoc fervore spiritus aggrediatur et diligat.
Pero, con todo, este, afligido de tantas maneras, no está sin el alivio del consuelo, porque siente que le crece gran fruto por soportar su cruz. Porque mientras se sujeta a ella de buen grado, toda la carga de la tribulación se convierte en confianza del consuelo divino. Y cuanto más se quebranta la carne por la tribulación, tanto más se fortalece el espíritu por el consuelo interior. Y a veces se conforta tanto con el afecto a la tribulación y a la adversidad, por amor de conformarse con la cruz de Cristo, que no querría estar sin dolor y tribulación; porque se tiene por tanto más agradable a Dios cuantas más y más graves cosas pueda soportar por él. Esto no es virtud del hombre, sino gracia de Cristo, que tanto puede y obra en la carne frágil, que lo que naturalmente siempre aborrece y huye, eso lo emprende y lo ama con el fervor del espíritu.
Non est secundum hominem crucem portare, crucem amare, corpus castigare, et servituti subjicere, honores fugere, contumelias libenter sustinere, se ipsum despicere, et despici optare, adversa quæque cum damnis perpeti, et nihil prosperitatis in hoc mundo desiderare. Si ad te ipsum respicis, nihil hujusmodi ex te poteris. Sed si in Domino confidis, dabitur tibi fortitudo de cælo, et subjicientur ditioni tuæ mundus et caro, sed nec inimicum diabolum timebis, si fueris fide armatus, et cruce Jesu signatus.
No es propio del hombre llevar la cruz, amar la cruz, castigar el cuerpo y reducirlo a servidumbre, huir de los honores, sufrir de buena gana las afrentas, despreciarse a sí mismo y desear ser despreciado, soportar toda adversidad con sus daños y no desear prosperidad alguna en este mundo. Si te miras a ti mismo, nada de esto podrás por ti. Pero si confías en el Señor, se te dará fortaleza del cielo, y quedarán sujetos a tu dominio el mundo y la carne. Ni siquiera temerás al diablo, tu enemigo, si estás armado de fe y señalado con la cruz de Jesús.✦
Cf. 1 Co 9,27; Ef 6,16.
Pone ergo te sicut fidelis et bonus servus Christi ad portandum viriliter crucem Domini tui pro te ex amore crucifixi. Præpara te ad toleranda multa adversa, et varia incommoda in hac misera vita, quia sic tecum erit ubicumque, et sic revera eum invenies ubicumque latueris. Oportet te ita esse, et non est remedium evadendi a tribulatione malorum, et dolore, quam ut te patiaris. Calicem Domini affectanter bibe, si amicus ejus esse, et partem cum eo habere desideras. Consolationes Deo committe, faciat ipse cum talibus sicut sibi magis placuerit. Tu vero pone te ad sustinendum tribulationes, et reputa eas maximas consolationes, quia non sunt condignæ passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quæ revelabitur in nobis, promerendam, etiam si omnes solus posses sustinere.
Disponte, pues, como buen y fiel siervo de Cristo, a llevar varonilmente la cruz de tu Señor, por amor del que fue crucificado por ti. Prepárate a tolerar muchas adversidades y diversas incomodidades en esta mísera vida, porque así te sucederá dondequiera que estés, y así lo hallarás en verdad dondequiera que te escondas. Es necesario que así sea, y no hay otro remedio para escapar de la tribulación de los males y del dolor sino que sufras. Bebe con afecto el cáliz del Señor, si deseas ser su amigo y tener parte con él. Deja a Dios los consuelos; haga él con ellos lo que más le agrade. Tú, en cambio, disponte a soportar las tribulaciones y tenlas por los mayores consuelos; porque los padecimientos de este tiempo no son dignos de la gloria futura que se revelará en nosotros, ni para merecerla, aunque tú solo pudieras soportarlos todos.✦
Mt 20,22-23; Rm 8,18.
Quando ad hoc veneris, quod tribulatio tibi dulcis erit et sapiet pro Christo, tunc bene tecum esse exstima, quia invenisti paradisum in terra. Quamdiu tibi pati grave est et fugere quæris, tamdiu male habebis, et sequentur te ubique tribulationes.
Cuando llegues a que la tribulación te sea dulce y sabrosa por Cristo, entonces piensa que te va bien, porque has hallado el paraíso en la tierra. Mientras te sea penoso padecer y procures huir, tanto tiempo te irá mal, y te seguirán por todas partes las tribulaciones.
Si ponis te ad quod esse debes, videlicet ad patiendum, et moriendum, fiet cito melius, et pacem invenies. Etiamsi raptus fueris in tertium cælum cum Paulo, non es propterea securus de nullo malo sustinendo. Ego, inquit Jesus, ostendam illi quanta oporteat eum pro nomine meo pati. Pati ergo tibi remanet, si Deum diligere, et perpetue illi servire placeat.
Si te dispones a lo que debes, es decir, a padecer y a morir, pronto te irá mejor y hallarás paz. Aunque fueras arrebatado hasta el tercer cielo con Pablo, no estarías por eso seguro de no sufrir mal alguno. «Yo le mostraré —dice Jesús— cuánto le conviene padecer por mi nombre». Te queda, pues, padecer, si quieres amar a Dios y servirle perpetuamente.✦
2 Co 12,2; Hch 9,16.
Utinam dignus esses, pro nomine Jesu aliquid pati, quam magna gloria remaneret tibi, quanta exultatio omnibus Sanctis Dei, quanta ædificatio esset proximi. Nam patientiam omnes commendant, quamvis pauci pati velint. Merito deberes modicum pati pro Christo, cum multi graviora patiantur pro mundo.
¡Ojalá fueras digno de padecer algo por el nombre de Jesús! ¡Qué gran gloria te quedaría, cuánta alegría para todos los santos de Dios, cuánta edificación sería para el prójimo! Porque todos alaban la paciencia, aunque pocos quieran padecer. Con razón deberías padecer un poco por Cristo, cuando muchos padecen cosas más graves por el mundo.✦
Cf. Hch 5,41.
Scias pro certo, quia morientem te oportet ducere vitam. Et quanto unusquisque plus sibi moritur, tanto Deo magis vivere incipit. Nemo aptus est ad comprehendendum cælestia, nisi se submiserit ad portandum pro Christo adversa. Nihil Deo acceptius, nihil tibi salubrius in mundo isto, quam libenter pati pro Christo. Et si eligendum tibi esset, magis optare deberes pro Christo adversa pati, quam multis consolationibus recreari, quia Christo similior esses, et omnibus Sanctis conformior. Non enim stat meritum nostrum et profectus status nostri in multis sensualitatibus, et consolationibus, sed potius in magnis gravitatibus et tribulationibus perferendis.
Ten por cierto que debes llevar una vida de quien va muriendo; y cuanto más muere cada uno a sí mismo, tanto más empieza a vivir para Dios. Nadie es apto para comprender las cosas celestiales si no se somete a llevar adversidades por Cristo. Nada hay más agradable a Dios, nada más saludable para ti en este mundo, que padecer de buena gana por Cristo. Y si tuvieras que elegir, más deberías desear padecer adversidades por Cristo que ser recreado con muchos consuelos, porque así serías más semejante a Cristo y más conforme a todos los santos. Porque nuestro mérito y el progreso de nuestro estado no consisten en muchas suavidades y consuelos, sino más bien en soportar grandes pesadumbres y tribulaciones.✦
Cf. Ga 2,19-20.
Si quidem aliquid melius et utilius saluti hominum quam pati fuisset, Christus utique verbo et exemplo ostendisset. Nam et se sequentes discipulos omnesque eum sequi cupientes, manifeste ad crucem portandam hortatur, et dicit: Si quis vult venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me. Omnibus ergo perlectis et scrutatis sit ista finalis conclusio: quoniam per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei. Amen.
Si hubiera habido algo mejor y más útil para la salvación de los hombres que padecer, Cristo ciertamente lo habría mostrado con su palabra y su ejemplo. Porque a los discípulos que le seguían, y a todos los que desean seguirle, los exhorta claramente a llevar la cruz, y dice: «Si alguno quiere venir en pos de mí, niéguese a sí mismo, tome su cruz y sígame». Leído, pues, y examinado todo, sea esta la conclusión final: que es necesario que entremos en el reino de Dios a través de muchas tribulaciones. Amén.✦
Mt 16,24; Hch 14,22.
Fuente del texto original: Texto latino: The Latin Library (thelatinlibrary.com), marcado como dominio público; se han corregido sus erratas evidentes, y donde a esta edición le faltan palabras se traduce lo que dice.