Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad (libros II–IV) · 2.1

ओं । दृप्तबालाकिर्हानूचानो गार्ग्य आस स होवाचाजातशत्रुं काश्यं ब्रह्म ते ब्रवाणीति स होवाचाजातशत्रुः सहस्रमेतस्यां वाचि दद्मो जनको जनक इति वै जना धावन्तीति ॥

Om. Dṛpta Bālāki, de la familia Gārgya, era un hombre versado en el Veda. Dijo a Ajātaśatru de Kāśī: «Te expondré el Brahman». Ajātaśatru le dijo: «Te damos mil [vacas] por este discurso. Pues la gente corre diciendo: “¡Janaka, Janaka!”».^✦

स होवाच गार्ग्यो य एवासावादित्ये पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति स होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवदिष्ठा अतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजेति वा अहमेतमुपास इति स य एतमेवमुपास्तेऽतिष्ठाः सर्वेषां भूतानां मूर्धा राजा भवति ॥

Gārgya dijo: «A esta Persona que está en el sol, a ésa venero como Brahman». Ajātaśatru le dijo: «No converses conmigo sobre ése. Yo lo venero como “el sobresaliente, cabeza de todos los seres, rey”». Quien lo venera así se vuelve sobresaliente, cabeza de todos los seres, rey.^✦

स होवाच गार्ग्यो य एवासौ चन्द्रे पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति स होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवदिष्ठा बृहन्पाण्डरवासाः सोमो राजेति वा अहमेतमुपास इति स य एतमेवमुपास्तेऽहरहर्ह सुतः प्रसुतो भवति नास्यान्नं क्षीयते ॥

Gārgya dijo: «A esta Persona que está en la luna, a ésa venero como Brahman». Ajātaśatru le dijo: «No converses conmigo sobre ése. Yo lo venero como “el grande, de vestido blanco, Soma, el rey”». Quien lo venera así se ve cada día exprimido y rebosante [como el soma], y su alimento no se agota.^✦

स होवाच गार्ग्यो य एवासौ विद्युति पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति स होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवदिष्ठास्तेजस्वीति वा अहमेतमुपास इति स य एतमेवमुपास्ते तेजस्वी ह भवति तेजस्विनी हास्य प्रजा भवति ॥

Gārgya dijo: «A esta Persona que está en el relámpago, a ésa venero como Brahman». Ajātaśatru le dijo: «No converses conmigo sobre ése. Yo lo venero como “el resplandeciente”». Quien lo venera así se vuelve resplandeciente, y resplandeciente se vuelve su descendencia.

स होवाच गार्ग्यो य एवायमाकाशे पुरष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति स होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः पूर्णमप्रवर्तीति वा अहमेतमुपास इति स य एतमेवमुपास्ते पूर्यते प्रजया पशुभिर्नास्यास्माल्लोकात्प्रजोद्वर्तते ॥

Gārgya dijo: «A esta Persona que está en el espacio, a ésa venero como Brahman». Ajātaśatru le dijo: «No converses conmigo sobre ése. Yo lo venero como “lo pleno, lo inmóvil”». Quien lo venera así se llena de descendencia y de ganado, y de este mundo no se aparta su descendencia.

स होवाच गार्ग्यो य एवायं वायौ पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति स होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवदिष्ठा इन्द्रो वैकुण्ठोऽपराजिता सेनेति वा अहमेतमुपास इति स य एतमेवमुपास्ते जिष्णुर्हापराजिष्णुर्भवत्यन्यतस्त्यजायी ॥

Gārgya dijo: «A esta Persona que está en el viento, a ésa venero como Brahman». Ajātaśatru le dijo: «No converses conmigo sobre ése. Yo lo venero como “Indra Vaikuṇṭha, el ejército invencible”». Quien lo venera así se vuelve vencedor, invencible, conquistador de los [enemigos] de otras partes.^✦

स होवाच गार्ग्यो य एवायमग्नौ पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति स होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवदिष्ठा विषासहिरिति वा अहमेतमुपास इति स य एतमेवमुपास्ते विषासहिर्ह भवति विषासहिर्हास्य प्रजा भवति ॥

Gārgya dijo: «A esta Persona que está en el fuego, a ésa venero como Brahman». Ajātaśatru le dijo: «No converses conmigo sobre ése. Yo lo venero como “el que domina”». Quien lo venera así se vuelve dominador, y dominadora se vuelve su descendencia.

स होवाच गार्ग्यो य एवायमप्सु पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति स होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवदिष्ठाः प्रतिरूप इति वा अहमेतमुपास इति स य एतमेवमुपास्ते प्रतिरूपं हैवैनमुपगच्छति नाप्रतिरूपमथो प्रतिरूपोऽस्माज्जायते ॥

Gārgya dijo: «A esta Persona que está en las aguas, a ésa venero como Brahman». Ajātaśatru le dijo: «No converses conmigo sobre ése. Yo lo venero como “el conforme”». Quien lo venera así, hacia él viene lo conforme, no lo disconforme; y de él nace lo conforme.^✦

स होवाच गार्ग्यो य एवायमादर्शे पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति स होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवदिष्ठा रोचिष्णुरिति वा अहमेतमुपास इति स य एतमेवमुपास्ते रोचिष्णुर्ह भवति रोचिष्णुर्हास्य प्रजा भवत्यथो यैः सन्निगच्छति सर्वां स्तानतिरोचते ॥

Gārgya dijo: «A esta Persona que está en el espejo, a ésa venero como Brahman». Ajātaśatru le dijo: «No converses conmigo sobre ése. Yo lo venero como “el brillante”». Quien lo venera así se vuelve brillante, y brillante se vuelve su descendencia; y además, a todos aquellos con quienes se encuentra, los supera en brillo.

स होवाच गार्ग्यो य एवायं यन्तं पश्चाच्छब्दोऽनूदेत्येतमेवाहं ब्रह्मोपास इति स होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवदिष्ठा असुरिति वा अहमेतमुपास इति स य एतमेवमुपास्ते सर्वं हैवास्मिंल्लोक आयुरेति नैनं पुरा कालात्प्राणो जहाति ॥

Gārgya dijo: «A este sonido que sigue por detrás al que camina, a ése venero como Brahman». Ajātaśatru le dijo: «No converses conmigo sobre ése. Yo lo venero como “el aliento”». Quien lo venera así alcanza en este mundo toda su vida, y el aliento vital no lo abandona antes de tiempo.^✦

स होवाच गार्ग्यो य एवायं दिक्षु पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति स होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवदिष्ठा द्वितीयोऽनपग इति वा अहमेतमुपास इति स य एतमेवमुपास्ते द्वितीयवान्ह भवति नास्माद्गणश्छिद्यते ॥

Gārgya dijo: «A esta Persona que está en las regiones del espacio, a ésa venero como Brahman». Ajātaśatru le dijo: «No converses conmigo sobre ése. Yo lo venero como “el segundo, el que no se aparta”». Quien lo venera así se vuelve poseedor de un segundo, y de él no se separa su comitiva.

स होवाच गार्ग्यो य एवायं छायामयः पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति स होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवदिष्ठा मृत्युरिति वा अहमेतमुपास इति स य एतमेवमुपास्ते सर्वं हैवास्मिंल्लोक आयुरेति नैनं पुरा कालान्मृत्युरागच्छति ॥

Gārgya dijo: «A esta Persona hecha de sombra, a ésa venero como Brahman». Ajātaśatru le dijo: «No converses conmigo sobre ése. Yo lo venero como “la Muerte”». Quien lo venera así alcanza en este mundo toda su vida, y la Muerte no le llega antes de tiempo.

स होवाच गार्ग्यो य एवायमात्मनि पुरुष एतमेवाहं ब्रह्मोपास इति स होवाचाजातशत्रुर्मा मैतस्मिन्संवदिष्ठा आत्मन्वीति वा अहमेतमुपास इति स य एतमेवमुपास्त आत्मन्वी ह भवत्यात्मन्विनी हास्य प्रजा भवति स ह तूष्णीमास गार्ग्यः ॥

Gārgya dijo: «A esta Persona que está en el cuerpo, a ésa venero como Brahman». Ajātaśatru le dijo: «No converses conmigo sobre ése. Yo lo venero como “el que posee un sí mismo”». Quien lo venera así se vuelve poseedor de un sí mismo, y poseedora de un sí mismo se vuelve su descendencia. Y Gārgya permaneció en silencio.^✦

स होवाचाजातशत्रुरेतावन्नू ३ इत्येतावद्धीति नैतावता विदितं भवतीति स होवाच गार्ग्य उप त्वा यानीति ॥

Ajātaśatru dijo: «¿Eso es todo?». «Eso es todo», dijo [Gārgya]. «Con eso no se llega a conocer [el Brahman]», dijo. Gārgya dijo: «Permíteme acercarme a ti [como discípulo]».^✦

स होवाचाजातशत्रुः प्रतिलोमं चैतद्यद्ब्राह्मणः क्षत्रियमुपेयाद्ब्रह्म मे वक्ष्यतीति व्येव त्वा ज्ञपयिष्यामीति तं पाणावादायोत्तस्थौ तौ ह पुरुषं सुप्तमाजग्मतुस्तमेतैर्नामभिरामन्त्रयाञ्चक्रे बृहन्पाण्डरवासः सोम राजन्निति स नोत्तस्थौ तं पाणिनापेषं बोधयाञ्चकार स होत्तस्थौ ॥

Ajātaśatru dijo: «Es contra el orden que un brahmán se acerque a un chatria pensando: “Me expondrá el Brahman”. Con todo, yo te lo haré saber». Lo tomó de la mano y se levantó. Ambos llegaron junto a un hombre dormido. [Ajātaśatru] lo llamó con estos nombres: «Grande, de vestido blanco, Soma, rey». Pero [el hombre] no se levantó. Lo empujó con la mano para despertarlo, y se levantó.^✦

स होवाचाजातशत्रुर्यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूद्य एष विज्ञानमयः पुरुषः क्वैष तदाभूत्कुत एतदागादिति तदु ह न मेने गार्ग्यः ॥

Ajātaśatru dijo: «Cuando éste estaba así dormido, esa Persona hecha de conocimiento, ¿dónde estaba entonces? ¿De dónde ha vuelto?». Pero Gārgya no lo comprendió.^✦

स होवाचाजातशत्रुर्यत्रैष एतत्सुप्तोऽभूद्य एष विज्ञानमयः पुरुषस्तदेषां प्राणानां विज्ञानेन विज्ञानमादाय य एषोऽन्तर्हृदय आकाशस्तस्मिञ्छेते तानि यदा गृह्णात्यथ हैतत्पुरुषः स्वपिति नाम तद्गृहीत एव प्राणो भवति गृहीता वाग्गृहीतं चक्षुर्गृहीतं श्रोत्रं गृहीतं मनः ॥

Ajātaśatru dijo: «Cuando éste estaba así dormido, esa Persona hecha de conocimiento, tomando con el conocimiento el conocimiento de estos alientos vitales, yace en el espacio que está dentro del corazón. Cuando retiene estos [alientos], entonces se dice que la persona duerme. Retenido está el aliento vital, retenida el habla, retenida la vista, retenido el oído, retenida la mente».

स यत्रैतत्स्वप्न्यया चरति ते हास्य लोकास्तदुतेव महाराजो भवत्युतेव महाब्राह्मण उतेवोच्चावचं निगच्छति स यथा महाराजो जानपदान्गृहीत्वा स्वे जनपदे यथाकामं परिवर्तेतैवमेवैष एतत्प्राणान्गृहीत्वा स्वे शरीरे यथाकामं परिवर्तते ॥

«Cuando se mueve en el sueño, ésos son sus mundos. Es como si se volviera un gran rey, como si se volviera un gran brahmán, como si pasara por lo alto y por lo bajo. Así como un gran rey, tomando a sus súbditos, se mueve a voluntad por su propio país, así éste, tomando los alientos vitales, se mueve a voluntad por su propio cuerpo».

अथ यदा सुषुप्तो भवति यदा न कस्यचन वेद हिता नाम नाड्यो द्वासप्ततिः सहस्राणि हृदयात्पुरीततमभिप्रतिष्ठन्ते ताभिः प्रत्यवसृप्य पुरीतति शेते स यथा कुमारो वा महाराजो वा महाब्राह्मणो वातिघ्नीमानन्दस्य गत्वा शयीतैवमेवैष एतच्छेते ॥

«Ahora bien, cuando está profundamente dormido, cuando no conoce nada: existen unos conductos llamados hitā, setenta y dos mil, que desde el corazón se extienden hacia el pericardio. Deslizándose por ellos hasta el pericardio, duerme. Así como un niño, o un gran rey, o un gran brahmán, habiendo llegado a la cima de la dicha, reposaría, así éste duerme».^✦

स यथोर्णनाभिस्तन्तुनोच्चरेद्यथाग्नेः क्षुद्रा विस्फुलिङ्गा व्युच्चरन्त्येवमेवास्मादात्मनः सर्वे प्राणाः सर्वे लोकाः सर्वे देवाः सर्वाणि भूतानि व्युच्चरन्ति तस्योपनिषत्सत्यस्य सत्यमिति प्राणा वै सत्यं तेषामेष सत्यम् ॥

«Como la araña sale con su hilo, como del fuego brotan pequeñas chispas, así de este Ātman salen todos los alientos vitales, todos los mundos, todos los dioses, todos los seres. Su enseñanza secreta es: “Lo real de lo real”. Los alientos vitales son lo real; y de ellos, éste es lo real».^✦